محمد حسن خان اعتماد السلطنه
719
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
وزارت انطباعات ( ص 143 - ص 104 چاپ اول ) پس از فوت عليقلى ميرزاى اعتضاد السلطنه كه در شب عاشوراى سال 1298 روى داد مجلس تأليف « نامهء دانشوران » را به مراقبت محمد حسن خان اعتماد السلطنه مقرر داشتند ( منتظم ناصرى ج 3 ص 368 ) . بعدا در تاريخ چهارشنبه 3 محرم 1300 وزارت انطباعات تازه تأسيس را به وى سپردند ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 225 ) . او به عنوان وزير انطباعات و دار الترجمهء خاصه تا آخر عمر يعنى تا روز 13 نوروز 1313 خدمت مىكرد و اين وزارتخانه هرچند دستگاه مفصل نداشت ولى تا ظهور مشروطيت به كار خود ادامه مىداد . زراعت خشخاش ( ص 143 - ص 105 چاپ اول ) زراعت خشخاش و تهيهء ترياك در ايران سابقهء طولانى دارد و ترياك در طب قديم از جهت نفع و ضرر كاملا شناخته شده بود . در دورهء صفويه مختصرا به عنوان تفنن و تخدير به صورت معجون به كار برده مىشد ولى عموميت نداشت و كشت آن هم خيلى متداول نبود . در آغاز سلطنت ناصر الدين شاه كمكم كشت آن عموميت يافت . در 1267 در اطراف طهران بناى ترياككارى شد ( منتظم ناصرى ج 3 ص 310 ) اما نه منحصرا ترياك بلكه « . . . تخم و نهال و قلمه از ساير بلاد آورده و به زدن پيوند پرداختند و اغلب ميوهها را به وفور عمل آوردند . . . » ( مرآت البلدان ج 2 ص 70 ) . از 1277 هجرى قمرى - 1860 م به بعد مسافرين خارجى كه به ايران آمدهاند كموبيش از شيوع ترياك در ايران ياد كردهاند . ضمنا ترياك ايران به علت داشتن « مورفين » زياد در تجارت نيز وارد شد و انگليسيها آن را به قيمت خوب مىخريدند ( امير كبير و ايران تأليف فريدون آدميت به نقل از دكتر نليگان طبيب سفارت انگليس در ايران ، ج 2 ص 264 ) در اواخر سلطنت ناصر الدين شاه ترياك را منى ده دوازده تومان مىخريدند . كشاورزان خراسان به اين اميد بسيارى از درختها را بريدند و بهجاى آنها ترياك - كارى كردند ( سياست شرق ، ص 5 ) . رفتهرفته زراعت ترياك جاى گندم را گرفت و نتيجهء آن در سالهاى 1287 - 1288 معلوم شد كه قحطى شديدى ايران را فراگرفت و هزاران نفر فداى آن شدند . ابتلاى به كشيدن ترياك ظاهرا از هندوستان به ايران سرايت كرده است و حتى به آن جنبهء سياسى هم داده شده است ( امير كبير و ايران از فريدون آدميت ، چ 2 ج 1 ص 266 به نقل از تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس تأليف محمود محمود ) . براى اطلاع بيشتر رجوع فرمائيد به كتاب تاريخ ترياك و ترياكى در ايران تأليف